Sint-Stefanuskerk te Zandhoven

De gemeente Zandhoven richt de Sint-Stefanuskerk in Massenhoven in als een toegankelijke en multifunctionele podiumzaal voor cultuur en gemeenschapswerking. Zandhoven heeft nood aan een laagdrempelige, publieke ruimte waar plaats is voor concerten, kleinschalig theater, poëzieavonden, lezingen, dans en ontmoetingen. Het project biedt hiervoor een duurzaam antwoord: het maakt een bestaand publiek gebouw opnieuw bruikbaar en klaar voor intensief maatschappelijk gebruik.

Het organiseren van een podiumzaal is maatschappelijk wenselijk én ruimtelijk logisch. De kerk ligt centraal in de dorpskern van Massenhoven, is publiek toegankelijk, ruim van opzet, goed bereikbaar en sterk verankerd in het collectieve geheugen. De vorm en indeling van het gebouw maken het bijzonder geschikt om uit te groeien tot een volwaardige podiumzaal en ontmoetingsplek. Vandaag staat het gebouw echter grotendeels leeg en is het nauwelijks bruikbaar, niet omwille van een gebrek aan ideeën of functies, maar vanwege de slechte bouwtechnische staat en het energieverbruik. Zoals bij veel verouderd publiek patrimonium ontbreekt isolatie, is verwarming moeilijk en onaangenaam, en maakt het energieverlies het gebruik financieel onhoudbaar. Die toestand van het gebouw vormt ook een mentale drempel: het wordt ervaren als “niet bruikbaar”.

Het project pakt deze uitdaging structureel aan. De focus ligt op een reeks energetische ingrepen die het gebouw opnieuw functioneel en duurzaam inzetbaar maken als publieke ruimte. De belangrijkste acties zijn:

• Het dak wordt grondig geïsoleerd om warmteverliezen via het grootste verliesoppervlak te beperken;
• De volledige vloer wordt uitgebroken en opnieuw opgebouwd met isolatielagen (en vloerverwarming, niet onder EFRO);
• De glas-in-loodramen worden behouden, maar krijgen een isolerende achterzetbeglazing;
• Het verwarmingssysteem wordt volledig hertekend op maat van flexibel gebruik, met een warmtepomp;
• De verlichting wordt vervangen door energiezuinige LED-technologie, met een rationeel heraangelegd elektriciteitsnet;
• De ingrepen worden afgestemd op het lokaal energie- en klimaatplan (LEKP).

Deze maatregelen zorgen ervoor dat het gebouw zijn publieke functie opnieuw kan opnemen – als een volwaardige, flexibele en toekomstgerichte ontmoetingsplek voor de inwoners van Zandhoven. Het project toont hoe een doordachte energetische renovatie van bestaand patrimonium een hefboom kan zijn voor het versterken van maatschappelijke functies. De EFRO-oproep sluit perfect aan bij deze nood: zonder energetische optimalisatie blijft het gebouw onderbenut en ontoegankelijk; met deze ingrepen kan het evolueren tot een waardevolle spil in het sociale en culturele leven van de gemeente.

De impact van het project is breed en duurzaam:

• De CO₂-uitstoot daalt sterk door de verlaging van het energieverbruik;
• Een bestaand publiek gebouw krijgt een nieuwe toekomst als ontmoetingsruimte;
• De sociale cohesie wordt versterkt via gedeeld gebruik in het hart van de dorpskern;
• De kerk transformeert van een passieve last naar een actieve meerwaarde voor de gemeenschap.

In essentie maakt dit project de omslag van een moeilijk bruikbaar gebouw naar een levendige, toegankelijke en duurzame publieke ruimte. Het toont hoe het aanpakken van bestaand patrimonium in functie van hedendaagse maatschappelijke noden bijdraagt aan een veerkrachtige en toekomstgerichte gemeente.